Międzynarodowa Federacja Pogańska

Turoń bądź koza przewodzili orszakowi, w którym szli także Cygan (czasem Cyganka), Żyd oraz dziad. Jeśli taka barwna grupa została wpuszczona do domu przez gospodarza, rozpoczynała przedstawienie, robiąc dużo zamieszania i hałasu. Żyd z Cyganem targowali byczka, turoń szalał, podskakiwał i zaczepiał dziewczęta, aż w którymś momencie padał. Następowało wtedy „cucenie” turonia – dmuchano mu w pysk, podpalano pod nim słomę, masowano, wlewano wódkę do pyska, odczyniano uroki. Poddawany takim zabiegom, w pewnym momencie turoń „zmartwychwstawał” i znów zaczynał hasać. Przedstawienie wkrótce się kończyło. Ożywianie turonia to ważny element kolędowania, a jego geneza sięga czasów przedchrześcijańskich. Tego typu zabiegi nawiązują do obrzędów magii wegetacyjnej dawnych Słowian, praktykowanych w tym okresie roku podczas świąt agrarnych. Turoń, który najpierw padał, a potem „zmartwychwstawał”, symbolizował odrodzenie ziemi, która „zasypia” na zimę i odradza się wiosną.

Niekiedy – dziś już głównie u górali sądeckich – z kolędnikami chodził człowiek przebrany za niedźwiedzia. W barwnym pochodzie kolędniczym szli Cygan, Żyd, dziad, pojawiał się też góral. Jak u turonia istotne było „zdychanie”, tak dla niedźwiedzia charakterystyczne było przewracanie się i turlanie po ziemi, co również było związane z symboliką płodności.

Ostrokrzew: Bóg-mężczyzna, ciemna strona Koła, upadający król, kończący się rok, nieuchronność śmierci, ale i odrodzenia. W triadzie z Bluszczem i Jemiołą daje ciągłość życia i śmierci, prawo odrodzenia. W nim zamkną się męskie archetypy zimowego święta: upadającego króla ciemności/podziemi (Holly King, Llywd), ale też zimowy, śpiący/umarły aspekt Słońca (Lugh, Pryderi). Istotne jest, że w tradycji (wszędzie na Wyspach) między Przesileniem a Nocą Trzech Króli pojawiają się tzw. mummers – trupy świątecznych aktorów odgrywających krótkie przedstawienia na ulicach, w kościołach. Archetypiczna scena przedstawia walkę Króla Dębu (nadchodzący nowy rok) z Królem Ostrokrzewu (ustępujący stary rok), w którym Ostrokrzew zostaje zabity. Wówczas pojawia się Uzdrowiciel/Mag, który przywraca Ostrokrzew do życia, Dąb poznaje w nim swojego brata, a ten z szacunkiem oddaje Dębowi władanie słoneczną stroną Koła Roku. Dochodzi do pokojowego pojednania (Jemioła!), ze wzajemnym uznaniem sił. Stąd nie wolno zerwanego ostrokrzewu spalić, czy złożyć w ofierze do ognia. Zaprasza się go do domów, albo stawia na straży przestrzeni rytualnej, aby kolcami honorowo strzegł wzywających Słońce.